Mass Effect is een sciencefiction-RPG waarin je de rol speelt van commandant Shepard, de beste soldaat van de mensheid. Je beschermt het universum tegen bedreigingen, vooral een oud ras van machines dat alle intelligente samenlevingen wil vernietigen.
Je kunt het uiterlijk van je personage en je specialisatie (wapens, energie of techniek) zelf bepalen. Vaardigheden, wapens en uitrusting kun je ontwikkelen of verkrijgen door ze te kopen of te stelen.
Mass Effect is het eerste deel van een trilogie. Je keuzes beïnvloeden de toekomst in het spel, inclusief verhoudingen tussen personages. Het spel combineert actie met een diepgaand rollenspelsysteem, waarbij schade en dialogen statistisch worden berekend.