Kort antwoord: Een verkapte prijsverhoging is een verhoging die je niet op je afschrift ziet. De aanbieder laat het bedrag staan en haalt in plaats daarvan iets weg waar je eerder wél voor betaalde: een functie, een accessoire, een reclamevrije stream, een stukje inhoud. Je prijs per eenheid waarde stijgt, alleen merk je dat pas als je weet waar je moet kijken.
Een verkapte prijsverhoging is een verhoging waarbij het bedrag hetzelfde blijft, maar de tegenprestatie kleiner wordt. Videoland levert er per 18 september een leerboekvoorbeeld van: de twee duurste bundels waren reclamevrij, en straks kun je er reclame te zien krijgen voor, na en rondom wat je kijkt. Het maandbedrag verandert niet. Dat is geen detail in de kleine lettertjes.
Wat is een verkapte prijsverhoging precies?
Elke aanbieder die zijn marge wil verbeteren heeft twee knoppen: de prijs omhoog, of de geleverde waarde omlaag. De eerste knop is zichtbaar, controleerbaar en levert een boze inbox op. De tweede knop is dat allemaal niet.
Draai je aan de tweede knop, dan blijft het getal op de website staan. Wat verandert is wat je voor dat getal krijgt. In de supermarkt heet dat shrinkflatie: dezelfde verpakking, minder gram. Gaat het niet om hoeveelheid maar om kwaliteit of service, dan spreken economen van skimpflatie. In tech en media zie je vooral die tweede variant, want daar is de verpakking geen zak chips maar een functielijst.
Een verkapte prijsverhoging komt in de praktijk in drie vormen langs:
- De inhoud krimpt. Een streamingdienst verliest titels waarvan de licentie afloopt en koopt er goedkopere voor terug. De prijs blijft, je bibliotheek wordt kleiner.
- Een inbegrepen eigenschap wordt een gedeeltelijke belofte. Reclamevrij kijken was jarenlang precies het argument om voor de duurdere bundel te kiezen. Zodra dat argument uitgehold wordt, betaal je nog steeds het meerbedrag, maar voor minder onderscheid.
- De doos wordt leger. Bij hardware is dit het duidelijkst. Opladers, kabels, hoesjes en beschermfolie zijn de afgelopen jaren stilletjes uit verpakkingen verdwenen. Het toestel kost hetzelfde of meer, de accessoires koop je er los bij.
De reden dat dit werkt is niet ingewikkeld. Wij onthouden prijzen redelijk goed en voorwaarden vrijwel niet. Je weet wat je maandelijks kwijt bent aan je streamingdienst. Je weet niet uit je hoofd hoeveel schermen je vorig jaar tegelijk mocht gebruiken, of je toen wel of geen reclame kreeg voordat een aflevering startte, en welke titels er sindsdien zijn verdwenen. De aanbieder weet dat ook.
Dat is hetzelfde geheugengat waar de doorgestreepte adviesprijs op leunt: zonder betrouwbare referentieprijs in je hoofd beoordeel je een aanbod op wat de verkoper je aanreikt.
De wijziging zit in de voorwaarden, en daar kijkt niemand
Hier zit de kern. Een prijsverhoging moet een aanbieder aan je melden, en die melding valt op. Een eenzijdige wijziging van de algemene voorwaarden moet hij ook melden, alleen leest bijna niemand die mail, en de tekst is geschreven alsof het opruimwerk betreft.
Bij Videoland gebeurt precies dat. De klantmail spreekt over voorwaarden die duidelijker beschrijven hoe de bundels met en zonder reclameonderbrekingen werken, en over een update vanwege technische en wettelijke ontwikkelingen. Dat leest als verduidelijking. De feitelijke verandering is dat een eigenschap die exclusief was voor de duurdere bundels, dat straks niet meer volledig is. De dienst legt de nieuwe indeling uit op een aparte hulppagina over reclame en sponsoring, en iCulture zette de wijziging per bundel op een rij.
Let ook op de woordkeuze. Bij de goedkoopste bundels heet het reclameonderbreking. Bij de duurdere bundels heet het losse reclame voor of na de content. Twee termen, één onderliggende gebeurtenis: je kijkt naar een advertentie waar je eerder van gevrijwaard was. Zodra een aanbieder een nieuw woord introduceert voor iets wat hij eerder niet deed, is dat een signaal.
Het patroon is niet uniek voor streaming. De Consumentenbond zette eerder dit jaar vraagtekens bij de prijsverhogingen van Ziggo en KPN, waarbij de verhoging werd gemotiveerd met extra zenders en extra veiligheid. Dat is de spiegelbeeldige beweging: je krijgt er iets bij waar je niet om vroeg, en betaalt daarvoor. In beide gevallen wordt de prijs-waardeverhouding eenzijdig herzien, en in beide gevallen ligt het bij jou om dat op te merken.
Wat veel mensen niet weten: bij een wijziging in je nadeel sta je niet met lege handen. De ACM-leidraad bescherming online consument beschrijft wat aanbieders online wel en niet mogen richting consumenten, onder meer over hoe duidelijk en volledig je geïnformeerd moet worden. Of opzeggen in jouw specifieke geval kan en zinvol is, hangt af van je contract en van hoe wezenlijk de wijziging is. Het punt is vooral dat de aanbieder ervan uitgaat dat je niets doet, en dat die aanname doorgaans klopt.
Zo herken je een verkapte prijsverhoging op tijd
Dit is het deel dat je morgen kunt gebruiken.
- Bewaar de oude productpagina, niet je herinnering. Sluit je een abonnement af of koop je een duurder toestel vanwege één specifieke eigenschap, sla dan de pagina op waarop die eigenschap staat. Een schermafbeelding volstaat. Wil je het netter: het webarchief van de Wayback Machine bewaart oude versies van veel Nederlandse websites, inclusief abonnementspagina's. Zo kun je later hard maken wat er beloofd is in plaats van te discussiëren over wat je dacht te weten.
- Lees in een voorwaardenmail alleen de veranderingen. Sla de inleiding over en zoek de opsomming met wat er nieuw is. Staat daar een woord dat je nog niet eerder bij deze dienst zag, zoals sponsorboodschap, zelfpromotie of servicebijdrage, dan is dat de plek waar de waarde weglekt.
- Reken in prijs per eenheid, niet in prijs. Bij een abonnement is dat prijs per scherm, per gebruiker of per maand-zonder-reclame. Bij hardware is dat prijs inclusief de accessoires die je alsnog moet kopen. Een toestel zonder oplader is niet goedkoper geworden, die kostenpost is verplaatst. Dezelfde rekensom maakten we bij navulverpakkingen en de eenheidsprijs, waar de uitkomst eveneens omdraait zodra je omrekent.
- Herbeoordeel je hoogste bundel jaarlijks. De duurste variant verkoopt zichzelf op een handvol verschillen met de variant eronder. Verdwijnt één van die verschillen, dan betaal je een meerprijs voor een steeds kleiner voordeel. Bij Videoland kost de duurste bundel ruim het dubbele van de instapvariant. De vraag is niet of dat ooit terecht was, maar of het dat vanaf september nog steeds is.
- Behandel de aankondiging als een kooptijdstip. Een aangekondigde verslechtering per een bepaalde datum geeft je een venster. Wil je overstappen, opzeggen of juist nog van de oude voorwaarden profiteren, dan moet dat vóór de ingangsdatum. Zet die datum in je agenda op het moment dat je de mail leest, niet erna.
| Vorm van verkapte prijsverhoging |
Waar je het aan herkent |
Wat je ertegen doet |
| Functie verdwijnt uit een bestaand abonnement |
Voorwaardenmail met woorden als "verduidelijking" of "bijgewerkt" |
Zoek alleen de opsomming van wijzigingen, zet de ingangsdatum in je agenda |
| Nieuw woord voor een oude verslechtering |
Termen als zelfpromotie, sponsorboodschap, servicebijdrage |
Vertaal terug naar wat er feitelijk gebeurt en vergelijk met de oude pagina |
| Accessoires uit de verpakking |
Leveringsomvang staat niet meer op de productpagina, of alleen in de specificaties |
Tel de losse accessoires bij de toestelprijs op voordat je vergelijkt |
| Bibliotheek of catalogus krimpt |
Titels of modellen verdwijnen zonder aankondiging |
Beoordeel de dienst jaarlijks opnieuw, niet alleen bij afsluiten |
| Prijs stijgt met een "verbetering" die je niet vroeg |
Verhoging wordt gemotiveerd met extra content of extra veiligheid |
Vraag jezelf af of je die toevoeging los zou hebben gekocht |
| Duurdere variant verliest zijn onderscheid |
Het verschillenlijstje tussen twee pakketten wordt korter |
Reken het meerbedrag om naar het voordeel dat overblijft |
Bij hardware kun je een verkapte prijsverhoging wél terugmeten
Voor abonnementen bestaat geen prijshistorie die je kunt controleren, en dat is precies waarom aanbieders daar het hardst aan de waardeknop draaien. Bij producten ligt dat anders. Daar laat de prijs zich wel vastleggen, en dan wordt een verkapte prijsverhoging zichtbaar zodra je twee generaties naast elkaar zet.
Komt een opvolger tegen dezelfde adviesprijs met minder in de doos of minder basisopslag, dan is dat een verhoging die niet als verhoging is aangekondigd. Hetzelfde geldt voor de omgekeerde beweging, waarbij een fabrikant de instapopslag verhoogt en dat als cadeau presenteert terwijl de prijs meebeweegt. Wij schreven eerder over wat er achter die gratis opslagupgrade zit en over de openlijke prijsverhoging van Xbox-consoles. Dat laatste is de eerlijke variant: je ziet hem aankomen en kunt erop reageren.
De tegenzet is voor die categorie meetbaar. Leg de prijs vast op het moment dat de leveringsomvang nog klopt, en laat je waarschuwen als hij zakt. Hoe je zo'n verloop afleest, staat in onze uitleg over het lezen van een prijsgrafiek. Twijfel je of een aanbod echt is, dan helpen de 7 manieren om nep-aanbiedingen te herkennen je verder. Prijsalerts.nl toont uitsluitend prijzen van aangesloten Nederlandse webwinkels, dus wat je bij ons ziet is wat je hier ook daadwerkelijk betaalt.
Wat een verkapte prijsverhoging je uiteindelijk kost
Een abonnement dat een euro duurder wordt merk je. Een abonnement dat hetzelfde kost maar tien procent van zijn waarde verliest, merk je niet, en die tweede beweging herhaalt zich makkelijker. Aanbieders weten dat de drempel om op te zeggen hoog is en de drempel om iets weg te halen laag. Precies dat verschil in zichtbaarheid maakt een verkapte prijsverhoging op termijn duurder dan een openlijke.
Je hoeft daar niet cynisch van te worden. Zet er één gewoonte tegenover: leg vast wat je koopt op het moment dat je het koopt, en beoordeel elk jaar opnieuw of de afspraak nog dezelfde is. De aanbieder herziet zijn kant van de deal met enige regelmaat. Dat mag jij ook.
Vertrouw niet op je geheugen. Dat doet de retailer ook niet. Stel een prijsalert in en laat de data voor je werken.
Dit artikel bevat mogelijk affiliate links. Klik je via een link op onze site door naar een webwinkel en doe je daar een aankoop? Dan ontvangen wij mogelijk een kleine vergoeding. Voor jou verandert er niets aan de prijs.